Төрийн албаны шинэчлэл /эссэ/

Монгол Улсын Төрийн албаны Шинэтгэлийн дунд хугацааны стратеги гэдэг бол Монгол Улсын төрийн албаны ирээдүйн дүр төрхийг илэрхийлсэн эрхэм зорилго, стратегийн зорилтыг тодорхойлсон бодлогын баримт бичиг юм.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр Ерөнхий сайдаар ажиллаж байхдаа Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг, Удирдлагын академийн эрдэмтэн багш нар, сонсогчид, оюутнуудад “Монгол Улсын төрийн захиргааны шинэтгэл, онол, практик, цаашдын зорилт” гэсэн сэдвээр лекц уншиж, Монгол Улсын Төрийн албаны шинэтгэлийн талаар өөрийн байр суурийг илэрхийлж байсан . Мөн Монгол Улсын Төрийн албаны шинэтгэлийн дунд хугацааны стратегийн баримт бичгийг боловсруулсныг УИХ-ын 2004 оны 4 дүгээр сарын 30-ны өдрийн 24 дүгээр тогтоолоор баталсан билээ. Монгол Улсын Төрийн албаны ирээдүйн дүр төрхийг тодорхойлсон энэхүү бодлогын баримт бичгийг Өнөөгийн засгийн газар үйл ажиллагааныхаа хөтөлбөрт тусган хэрэгжүүлэх ажлыг зохион байгуулж байна.
Тухайлбал: Төрийн албаны эрхэм зорилго нь “Иргэдэд ойрхон, уян хатан, идэвхтэй, санаачлагатай, цомхон, чадварлаг, үр дүнд чиглэсэн”-д оршино. Өөрөөр хэлбэл:

1. Төрийн захиргааны хөгжлийн бодлого нь: “Иргэдэд ойр, уян хатан”
2. Төрийн захиргаа, Төрийн албаны өндөр ур чадвар бүхий менежерүүд- манлайлагчид нь: “Идэвх санаачлагатай”
3. Бодлогыг хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааны чадавхи сайтай, тасралтгүй суралцаж, хөгжиж байгаа төрийн захиргааны “Цомхон” албатай.
4. Мэдлэг чадвартай, мэргэшсэн “Чадварлаг” төрийн албан хаагчидтай.
5. Төрийн Захиргаа, төрийн алба нь “Үр дүнд” чиглэгддэг гэж ойлгоно.

Мөн харилцан уялдаа холбоо бүхий 8 стратегийн хүрээнд төрийн албаны шинэтгэлийн цаашдын зорилтуудыг дэвшүүлсэн байдаг.

1. Хэрэглэгчдийг дээдлэх, иргэдэд ойр байх,
2. Эрхэмлэн дээдлэх зүйлсэд тулгуурласан шийдвэр, бодлого боловсруулан хэрэгжүүлэх.
3. Радикал шинэтгэл, тасралтгүй инноваци хийх.
4. Эрх мэдлийг шилжүүлэх, өрсөлдөөний зах зээл, сэтгэлгээг хүчтэй болгох.
5. Гүйцэтгэл, үр дүнд тулгуурласан санхүүжилтийн тогтолцоог бүрдүүлэх.
6. Лавтай мэдээ, баримтад түшиглэсэн электрон мэдээллийн тогтолцоог бий болгох.
7. Гадаад орчин, зах зээлийн өөрчлөлтийг сонор, соргог мэдэрч зохицуулалт хийж байх.
8. Чадавхи сайтай төрийн захиргаа, төрийн албыг бүрдүүлэх.

Төрийн албаны цалингийн санг төсөвт хэт их хүндрэл учруулахгүй байхаар, үр нөлөө бүхий төрийн үйлчилгээнд, ялангуяа ядуурлыг бууруулахад чиглэсэн үйлчилгээ үзүүлэх Засгийн газрын чадавхид сөрөгөөр нөлөөлөхгүй байхаар төлөвлөж байх, Төрийн албан хаагчийн цалин хөлсний тогтолцоог хөдөлмөрийн зах зээлийн нөхцөлд тохируулах хэрэгтэй юм. Төрийн албаны ирээдүйн дүр төрхийг тодорхойлж буй дээр дурдсан “эрхэм зорилго, стратегийн зорилтууд нь төрийн албаны өнөөгийн дүр төрхийг түүний ирээдүйн дүр төрхөд нь нийцүүлэн өөрчлөн шинэчлэх стратегийг боловсруулан үе шаттайгаар хэрэгжүүлэх боломж олгож байна.

1. Монгол улс ардчилсан, зах зээлийн эдийн засагт шилжээд хэдхэн жил болж байгаа учир энэхүү төрийн албаны шинэтгэл, цаашдын зорилт, чиг хандлагыг тодорхойлох нь зайлшгүй чухал шаардлагатай.
2. Манай оронд учир дутагдал их байдаг. Авилгал, хүнд суртал, ёс зүйн доголдол гэх мэт үүнийг засаж залруулахад Төрийн албаны шинэтгэлийн дунд хугацааны стратегийн эрхэм зорилго, стратегийн зорилт багагүйгээр төлөөлөх болно. Улс төр, ард түмэн хэрэгжүүлэх нь хариуцлага юм.
3. Улс орны ирээдүйн дүр төрх, хөгжил бол тухайн орны нүүр царай болох төрийн алба, төрийн захиргааны албан хаагчид байдаг.

Ингээд төрийн албаны өөрчлөлт, шинэтгэл хийхэд шаардагдах нийт нөөцийг 100 хувь гэж үзвэл түүний дөнгөж 20 хувь нь “Бүтэц”-ийн өөрчлөлт хийснээр, үлдсэн 80 хувь нь “үйл явц”-ын хэсгийг өөрчилснөөр бүрэлдэн буй болдогийг өндөр хөгжилтэй орнуудын эрдэмтэд тогтоосон байдаг. Өөрөөр хэлбэл төрийн албыг өөрчилнө, шинэчилнэ гэдэг бол 5000 гаруй төсвийн байгууллага тус бүрт ажиллаж буй 120 гаруй мянган төрийн албан хаагч тус бүрийн мэдлэг, хандлага, зан үйлийг толгой дараалан өөрчлөх шинэтгэх, байгууллагын шинэ соёл, уур амьсгалыг буй болгох замаар байгууллага бүрийн зан үйлийг өөрчилж, улмаар тэдгээрийн нийгмийн зан үйлийг өөрчлөхөд оруулах хувь нэмрийг нь нэмэгдүүлнэ гэсэн үг юм.
Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Н. Энхбаяр 2008 оны хаврын чуулганы нээлт дээр хэлсэн үгэндээ: “Төрийн захиргаа төрийн албаны шинэчлэлийн хандлагыг үйл явцын буюу
Төрийн албан хаагчдын мэдлэг чадварыг өөрчлөх, хариуцлагыг нэмэгдүүлэх хандлага руу эрс шийдэмгий чиглүүлэх, төрийн албанаас улс орны эдийн засаг, нийгмийн хөгжилд оруулах хувь иргэдэд үзэгдэхүйц, хэмжээгээр дээшлүүлэх шаардлага дэвшигдэж байна”. гэдгийг онцлон тэмдэглэсэн байдаг юм.
Төрийн захиргааны төв, нутгийн захиргааны бүх шатны байгууллага бүр өөрийн байгууллагыг өөрчлөх, хөгжүүлэх бодлого, стратегийг боловсруулж хэрэгжүүлэхдээ шинэтгэлийн үйл явцын энэ хандлагыг бодит практик болгох шаардлагатай болж байна.

Монгол Улсын Төрийн албаны шинэтгэлийг хэрэгжүүлэх стратеги:

Гадаад дотоод орчны өөрчлөлттэй уялдуулан төрийн албаны шинэтгэлийг хэрэгжүүлэх зөв зохистой стратегийг сонгон авч үе шаттайгаар хэрэгжүүлэх явдал нэн чухал болж байна .Төрийн албаны шинэтгэлийг хэрэгжүүлэх хандлагын стратегийн талаар Монгол Улсын шинэ үндсэн хууль батлагдсанаас хойших 10 гаруй жилийн хугацаанд Монгол Улсын Төрийн албаны бүтэц, тогтолцооны өөрчлөлтийг амжилттай хийж дуусгасан билээ. Өнөөдөр монгол улсад, ардчилсан улс орнуудад байдаг төрийн байгууллагын институцийн тогтолцоо буюу хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх эрх мэдлийн тогтолцооны өөрчлөлтийг амжилттай хийж дуусгасан билээ. Өөрөөр хэлбэл: 1990 оноос хойш 15 жил бас1990 оноос өмнө 70 жилийн турш бид төрийн албаны өөрчлөлт, шинэтгэлийг явцуу хүрээнд ойлгож, сонгууль бүрийн дараа Засгийн газрын тохируулагч, хэрэгжүүлэгч агентлагийн нэмэгдүүлэх буюу цөөлөх ,яам агентлаг аймаг, нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газрын зохион байгуулалтын бүтцийг өөрчлөх, орон тоог цомхотгох зэрэгт хэт их анхаарч цаг хүчээ зарцуулж ирсэн.

Төрийн албаны мэргэшсэн тогтвортой байдлыг хангах стратегийн талаар :

Одоогоос 120 гаруй жилийн өмнө АНУ-д төрийн алба мэргэшсэн, тогтвортой байх /мерит/ зарчмыг тунхагласан төрийн албаны тухай хуулийг батлан хэрэгжүүлснээс хойшхи хугацаанд тус оронд улс төрийн тогтвортой байдал буй болж, эдийн засаг нийгмийн хөгжилд ахиц дэвшил гарч эхэлсэн байна .АНУ өөрийн энэ хуулийг дэлхийн олон улс оронд үлгэр жишээ болгон хэрэгжүүлсэн бөгөөд дэлхийн 2-р дайны дараа энэ хуулийн үзэл санааг авч хэрэглэсэн Япон, Өмнөд Солонгос зэрэг орнууд 1990-ээд он гэхэд буюу 30-40 жилийн дотор Азийн баруудын эгнээнд зүй ёсоор ордог болсон билээ. Манай улс 1994 онд баталж, ,1995 оноос мөрдөж эхэлсэн Төрийн албаны тухай хуулиндаа төрийн алба мэргэшсэн тогтвортой байх “МЕРИТ” зарчмыг тунхагласан.

Төрийн албаны үйл ажиллагааны гүйцэтгэлийг сайжруулах стратегийн талаар:

Сүүлийн 20 гаруй жилийн хугацаанд гүйцэтгэлийн менежментийг төрийн албаныхаа үйл ажиллагаанд идэвхтэй нэвтрүүлж байгаа дэлхийн олон арван улс орнуудын дотор бие даасан хуулийн дагуу хэрэглэж буй цөөн хэдэн улс орны тоонд манай улс багтдаг. Төрийн албаны бүх шатны байгууллагын үйл ажиллагааны шалгуур үзүүлэлтүүдийг нарийвчлан гаргаж батлах, тэдгээр шалгуур нь юуны түрүүнд шударга, шууурхай, санаачлагатай, ил тод ажиллах замаар эдийн засгийн өндөр, тогтвортой өсөлтийг хангах, энэ үндсэн дээр ажилгүйдэл ядуурлыг бууруулах, нийгмийн хөгжлийн түвшинг дээшлүүлэхэд оруулсан бодитой хувь нэмэр, ахиц дэвшлээр хэмжигдэх ёстой. Ийм цогц арга хэмжээ авч хэрэгжүүлбэл төрийн албаны нэр хүндэд чухал байна.

Удирдах ажилтны манлайлах ур чадварыг дээшлүүлэх стратегийн талаар:

Төрийн захиргаа, төрийн албаны шинэтгэлийн цаашдын хувь заяа нь төрийн захиргааны төв, нутгийн бүх шатны байгууллагын удирдах ажилтны манлайлан удирдах ур чадварын түвшингээс үндсэндээ шалтгаалдаг. Аливааг удирдаж манлайлна гэдэг бол хүмүүсийг ажиллуулж чадах чадварт оршино гэж үздэг.

Төрийн албаны төв байгууллагын үүрэг, хариуцлагыг дээшлүүлэх стратегийн талаар:

Төрийн албаны зөвлөл нь Төрийн албаны тухай хууль болон төсвийн байгууллагын удирдлага санхүүжилтийн тухай хуульд заасан ёсоор:

1. Улсын болон орон нутгийн төсвийн байгууллагын хүний нөөцийн бодлогын хэрэгжилтийн явцад хяналт тавих.
2. Төсвийн байгууллагын удирдах албан тушаалтныг хуульд заасан зарчмыг баримтлан сонгон шалгаруулах
3. Төрийн албан хаагчийн баримтлах ёс зүйн хэм хэмжээг сахиулах
4. Төрийн албан хаагчийн талаар нэгдсэн мэдээллийн сан бүрдүүлэх
5. Мэргэшлийн шалгалтаар иргэдийг төрийн жинхэнэ албанд авах болон төрийн жинхэнэ албан хаагчийн үйл ажиллагааны үр дүн мэргэшлийн түвшинг үнэлэх ажлын арга зүй
6. Судалгаа шинжилгээний ажлыг зохицуулах
7. Төрийн байгууллагын бүтцийн ерөнхий бүдүүвч төрийн албан тушаалын ангилал, зэрэглэл, зэрэг дэв, төрийн албан хаагчийн цалин хөлс албан тушаалын цалингийн хэмжээ.
8. Төрийн албаны үйл ажиллагаанд шинжилгээ хийж, түүний үр дүнг дээшлүүлэх талаар санал боловсруулах
9. Төрийн албан хаагчийн эрх зөрчигдсөн маргааныг хянан шийдвэрлэх зэрэг чиг үүргийг хэрэгжүүлж байна.

Монгол Улсын төрийн албаны шинэтгэлийн дунд хугацааны стратегийн баримт бичиг боловсруулсаныг Улсын их хурал 2004 оны 24 дүгээр тогтоолоор баталсан байдаг.
Баримт бичигт заасны дагуу төрийн албаны зөвлөл нь шийдвэр гаргах болон хууль тогтоомжийн биелэлтийг зохион байгуулах талаар хуулиар хүлээсэн чиг үүргээ цаашид үргэлжлүүлэн хэрэгжүүлэх бөгөөд өөрчлөлтийн менежмент болон чадавхийг буй болгох чиглэлээр түүний хүлээх үүрэг улам бүр өргөжинө.

Эцэст нь дүгнэж хэлэхэд

1. Монгол Улсын Төрийн албаны дутагдал, доголдол, хүндрэл бэрхшээл бүхий өнөөгийн дүр төрхийг хүсэн хүлээж буй ирээдүйн дүр төрхөд нийцүүлэн үе шаттайгаар өөрчлөн хөгжүүлэхэд бид бүхний үүрэг хариуцлага чухал.
2. Шинэтгэх стратегийг хэрэгжүүлсэний үр дагаврын гүйцэтгэлийн шалгуур үзүүлэлт нь аймаг, нийслэл, сум, дүүрэг, баг, хорооны хэмжээнд эдийн засаг нийгмийн хөгжилтэй холбогдсон ямар ахиц дэвшил гарч байна вэ гэдгээр нь үнэлнэ.
3. Ард түмний амьдрал хэрхэн дээшилж, байгаагаар хэмжигддэг гэж үзэж байна.
4. Төрийн албан хаагч өргөсөн тангарагтаа үнэнч байж, өөрийн биеийг ард түмэндээ зориулахын оронд хувийн ашиг сонирхлоо дээгүүр тавьж байгааг шинэчлэлийн стратегийг тууштай хэрэгжүүлснээр таслан зогсоох болно.

МОНГОЛ УЛСЫН ТӨРИЙН АЛБАНЫ ШИНЭТГЭЛИЙН ДУНД ХУГАЦААНЫ СТРАТЕГИ

1. ОРШИЛ

1.1.Үндэслэл

Монгол Улс макро эдийн засгийг тогтворжуулах, үнийг чөлөөлөх, гадаад худалдааны саад хоригийг арилгах болон эдийн засаг дахь улсын салбарын хэмжээг багасгах зэрэг арга хэмжээг хэрэгжүүлж зах зээлийн эдийн засагт шилжих томоохон алхмууд хийгээд байна.

Шилжилтийн эдийн засаг бүхий орнууд дотроос богино хугацаанд шинэтгэл хийсэн гэж хүлээн зөвшөөрөгдсөн орны хувьд дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд улсын салбарын эзлэх хувийн жин 1993 онд 51.8 хувь байсан бол одоо 25 хувь болж буурав. Гэвч 1990-ээд оны сүүлийн хагаст тохиолдсон экспортын гол нэрийн бүтээгдэхүүний дэлхийн зах зээлийн үнэ буурсан зэрэг гол төлөв гадаад хүчин зүйлээс үүдэлтэй эдийн засгийн хямрал нь гүйцэтгэлд чиглэсэн улсын салбарын хөгжлийг түргэсгэн дэмжихүйц бүтцийн болон институцийн шинэтгэл хийх шаардлагатайг тодорхой харуулсан юм.

Монгол Улсын Засгийн газар иргэдэд төрийн суурь үйлчилгээг үзүүлэх чадавхиа хадгалан бэхжүүлж, үр нөлөө бүхий хувийн хэвшлийн хөгжлийг дэмжихүйц эрх зүйн болон зохицуулалтын орчинг бий болгохыг зорьж байна.

Монгол Улсын Засгийн газрын Эдийн засгийн өсөлтийг дэмжих, ядуурлыг бууруулах стратеги нь зөвхөн ажилгүйдлийг бууруулаад зогсохгүй, улсын салбарын менежментийн шинэтгэл, төрийн суурь үйлчилгээг иргэдэд үр нөлөөтэй хүргэх, нийлүүлэлтийг нь сайжруулахад чиглэж байна. Эрүүл мэнд, боловсрол, нийгмийн халамж зэрэг нэн чухал чиглэлээр үзүүлдэг үйлчилгээг дорвитой сайжруулах шаардлага байгааг энэхүү стратегийн баримт бичигт онцлон тэмдэглэсэн болно.

2003 оноос хүчин төгөлдөр дагаж мөрдөж эхэлсэн Төсвийн байгууллагын удирдлага, санхүүжилтийн тухай хууль нь төрийн албаны шинэтгэлийг цаашид гүнзгийрүүлэхэд нэг чухал алхам болсон. Энэхүү хууль нь төсвийн сахилгыг хангах шинэ механизм, түүнчлэн хариуцлага хүлээх, санхүү, төсвийн удирдлагыг сайжруулахад чиглэсэн, гарц (бүтээгдэхүүн)-д суурилсан гэрээний шинэ тогтолцоог бий болгож байна. Үүний зэрэгцээ мэргэшсэн, тогтвортой төрийн албыг бэхжүүлэх чиглэлээр Төрийн албаны тухай хууль болон Улсын Их Хурал, Засгийн газрын шийдвэрт зохих нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан билээ.

Өөрчлөгдөн хөгжиж байгаа төрийн үүрэг, нийгэм, эдийн засгийн өөрчлөлт, төрийн үйлчилгээг хүргэх хэрэгцээ, санхүү, төсвийн бодит байдалд төрийн албаны хэмжээ, өртөг зардал болон олон талт ур чадварыг тасралтгүй нийцүүлж байх шаардлагатай байна. Иймд төрийн албаны шинэтгэлийн дунд хугацааны стратегийн баримт бичигт төрийн албаны өнөөгийн байдалд үнэлгээ өгч, төрийн албаны үр нөлөөтэй үйл ажиллагаа, хариуцлага хүлээх чадавхийг нь бэхжүүлэх талаар тодорхой санал, зөвлөмжийг тусгасан болно.

1.2.Төрийн албаны шинэтгэлийн хүчин зүйлс

Монгол Улсад төрийн албаны шинэтгэлийг цаашид гүнзгийрүүлэхэд дор дурдсан гадаад хүчин зүйлс нөлөөлж байна:

1990-ээд оны эхнээс дэлхийн социалист систем задран унаж, урьд өмнө хэдэн арван жилийн туршид хамтран ажиллаж байсан орнуудын төрийн захиргаанд гүн гүнзгий өөрчлөлт гарсан;

Зөвхөн шилжилтийн үед байгаа төдийгүй ихэнх хөгжингүй орон төрийн захиргааны шинэ загварыг боловсруулан хэрэгжүүлж байгаа;

Хандивлагч орон, олон улсын байгууллагын хөтөлбөр, тэр дундаа техникийн туслалцаа, зээлийн нөхцөл нь төрийн захиргааны шинэтгэлийг чухалчлах болсон.

Монгол Улсад төрийн албаны шинэтгэлийг цаашид гүнзгийрүүлэхэд дор дурдсан дотоод хүчин зүйлс нөлөөлж байна:

Зах зээлийн эдийн засагт шилжих шилжилт нь төрийн байгууллага болон төрийн албан хаагчийн үүргийг олон чиглэлээр өөрчлөхөд хүргэж байгаа;

Байгаа нөөцийг туйлын хэрэгцээтэй бөгөөд үр нөлөөтэй чиглэлээр ашиглах, тухайлбал, эрүүл мэнд, боловсрол зэрэг төрийн үндсэн үйлчилгээний чанар, үр ашгийг дээшлүүлэхэд чиглэсэн Монгол Улсын Засгийн газрын Эдийн засгийн өсөлтийг дэмжих, ядуурлыг бууруулах стратеги хэрэгжиж эхэлсэн;

Өргөн утгаар нь авч үзвэл төрийн эдгээр үйлчилгээний хүртээмжийг сайжруулахын тулд төрийн албаны гүйцэтгэлийг сайжруулах хүсэл эрмэлзэл, тэр дундаа нэн ядуу болон эмзэг бүлгийнхэнд үзүүлэх төрийн нэн чухал үйлчилгээний чанар, хүртээмжийг нэмэгдүүлэх шаардлага тавигдаж байгаа;

2000 оноос хойш төрийн албан хаагчийн тоо нэмэгдсэн, түүнчлэн нийт төрийн албаны хэмжээнд цалин хөлсийг удаа дараа нэмэгдүүлсэн зэрэг нь төсөвт ихээхэн дарамт үзүүлж, улмаар төсвийн хөрөнгийг тэргүүлэх чиглэлийн үйлчилгээ (ялангуяа эдийн засгийн өсөлтийг хангах, ядуурлыг бууруулахтай холбоотой) үзүүлэх болон хүмүүсийг шаардлагатай албан тушаалд томилох, тогтвор суурьшилтай ажиллуулах, урамшуулах, төрийн албан хаагчийн цалин хөлсийг нэмэгдүүлэхэд хүндрэл учруулж байгааг хүлээн зөвшөөрсөн явдал;

Төрийн албаны бүтцийг цаашид боловсронгуй болгох хэрэгцээ;

Монгол Улс зах зээлийн эдийн засагт бүрэн шилжихтэй холбоотойгоор төрийн албаны олон талт ур чадварыг өнөөгийн шаардлагад нийцүүлэх хэрэгцээ.

Дээр дурдсан хүчин зүйлсийг үндэслэн төрийн албаны шинэтгэлийн зорилтыг дараахь байдлаар тодорхойлж байна:

1. Макро эдийн засгийн тогтвортой байдлыг хангах замаар эдийн засгийн тогтвортой өсөлтийн суурийг бий болгохын тулд төрийн албаны хэмжээ, бүтэц, цалин хөлс, урамшуулал, бусад орлогын тогтолцоог Монгол Улсын санхүү, төсвийн бодит байдалд бүрэн нийцүүлэх;

2. Боловсон хүчний нөөцийг ядуурлыг бууруулах зэрэг Засгийн газрын стратегийн тэргүүлэх чиглэлтэй нягт уялдуулан хуваарилах;

3.Засгийн газраас тодорхойлсон бодлогын хүрээнд төрийн чанартай үйлчилгээг үр ашиг, үр нөлөөтэй хүргэхэд шаардлагатай ур чадвар, урам зориг болон институцийн бүтэц, зохион байгуулалтыг төрийн албанд бий болгох.

2. ТӨРИЙН АЛБАНЫ ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛ

2.1 Төрийн албаны шинэтгэлийн үе шат

Шилжилтийн орны төрийн албаны шинэтгэл нь улс төрийн болон эдийн засаг, нийгмийн асар их өөрчлөн байгуулалт, бүтцийн өөрчлөлтийн тусгал юм. Тэдгээр шинэтгэлийн амжилт нь үндсэндээ засаглалын чадавхиас шалтгаалж байгаа учир төрийн захиргаа өөрөө улс төрийн болон эдийн засаг, нийгмийн шинэтгэлийн гол хөтөч нь болж байна.

Орон тоог цөөрүүлэх, өмч хувьчлах, төвлөрлийг сааруулах, татвар, боловсрол, эрүүл мэндийн салбар болон нийгмийн хамгаалал, тэтгэврийн тогтолцоонд шинэтгэлийг хэрэгжүүлэх зэргээр төрийн албаны шинэтгэлийн нэг бус удаагийн арга хэмжээг хэрэгжүүлж байгаа бөгөөд энэ үйл явц одоо хүртэл үргэлжилсээр байна. Санхүү, төсвийн хүндрэлтэй байдал, түүнчлэн хямд өртөг бүхий чанартай төрийн үйлчилгээг иргэдэд хүргэх шаардлага нь төрийн албаны шинэтгэлийг дунд болон урт хугацаанд улам гүнзгийрүүлэн эрчимжүүлэхийг зүй ёсоор шаардаж байна.

Төрийн албаны шинэтгэл сүүлийн арав гаруй жилийн хугацаанд Монгол Улсын Засгийн газрын анхаарлын төвд байсаар ирсэн. Энэ хугацаанд дор дурдсан үндсэн гурван үе шатыг дамжин хэрэгжиж байна:

Нэгдүгээр үе шат (1990-1993 он) нь Монгол Улсын төрийн байгууллын шинэ бүтэц, тогтолцоог бүрдүүлэх, үүнтэй холбогдсон эрх зүйн болон бодлогын хүрээ заагийг бий болгоход төвлөрч байв. Энэ үе шатны гол алхмуудыг дурдвал:

· нам төвтэй улс төрийн тогтолцоог халж, төр төвтэй улс төрийн тогтолцоог бүрдүүлсэн;

· шинэ Үндсэн хууль (1992 он) батлагдаж, түүнд нийцүүлэн гол гол хуулиудыг батлан гаргасан;

· хууль тогтоох, гүйцэтгэх, шүүх эрх мэдлийн төрийн байгууллын шинэ тогтолцоо бүрэлдэн тогтож, үйл ажиллагаагаа эхэлсэн;

· олон намын тогтолцоо бий болсон.

Хоёрдугаар үе шат /1993-2000 он/ нь төрийн бодлого, зорилгуудыг хэрэгжүүлэх чадварлаг, мэргэшсэн төрийн албыг бүрдүүлэхэд чиглэгдсэн. Энэ үе шатны гол алхмуудыг дурдвал:

1.Засгийн газрын Удирдлагын хөгжлийн хөтөлбөрийг НҮБ-ын Хөгжлийн Хөтөлбөр болон бусад хандивлагч орон, олон улсын байгууллагын дэмжлэгтэйгээр хэрэгжүүлсэн. Уг хөтөлбөр нь удирдлагын чадавхийг бий болгохыг чухалчилж байсан хэдий ч Монгол Улсын төрийн захиргааг шинэтгэх анхны иж бүрэн оролдлого байсан. Удирдлагын хөгжлийн хөтөлбөрийг хэрэгжүүлснээр гурван чухал үр дүнд хүрсэн. Yүнд: 1) Төрийн хянан шалгах хороо болон Төрийн захиргааны албаны зөвлөлийг шинээр байгуулж шинэ институцийг бий болгосон; 2) Төрийн албаны тухай хуулийг баталж төрийн албаны эрх зүйн орчинг бүрдүүлсэн; 3) удирдлагын чадавхийг бий болгосон.

2.Төрийн албаны тухай хууль нь Монгол Улсын түүхэнд анх удаа төрийн албаны боловсон хүчний бодлого, төрийн албан хаагчийн эрх зүйн байдлыг тодорхойлж, төрийн албаны шинэтгэл хийх эрх зүйн таатай орчинг бүрдүүлсэн.

3.“Mонгол Улсын төрөөс Засгийн газрын үйл ажиллагааны чиглэл, бүтцийн ерөнхий тогтолцооны өөрчлөлт, шинэчлэлийн талаар баримтлах бодлого”-ын баримт бичгийг Удирдлагын хөгжлийн хөтөлбөрийн хүрээнд боловсруулан Улсын Их Хурлын 1996 оны 38 дугаар тогтоолоор батлан мөрдүүлсэн.

Гуравдугаар үе шат нь 2000 оноос эхэлсэн бөгөөд засаглалын институцийн чадавхи, үйл ажиллагааных нь үр ашиг, үр нөлөөг дээшлүүлэхэд чиглэж байна. Энэхүү үе шатны тэргүүлэх чиглэл нь:

Засаглалын болон институцийн чадавхийг бэхжүүлэх;

Улсын салбарын үр ашиг болон бүтээмжийг дээшлүүлэх;

Төрийн үйлчилгээний үр нөлөө болон чанар, хүртээмжийг нэмэгдүүлэх явдал юм.

Дээр дурдсан тэргүүлэх чиглэлийг Засгийн газрын “Хүний аюулгүй байдлыг хангах сайн засаглал хөтөлбөр”-ийн “Зохистой засаглал” бүрэлдэхүүн хэсгийн хүрээнд хэрэгжүүлж, төрийн албан хаагчийн мэдлэг, чадварыг дээшлүүлэх, ажлын гүйцэтгэлийг сайжруулах зэрэг арга хэмжээ авч байна.

Төсвийн байгууллагын удирдлага, санхүүжилтийн тухай хуулийг батлан мөрдүүлж байгаа нь энэ үе шатны шинэтгэлийг хэрэгжүүлэх эрх зүйн нэн таатай орчинг бүрдүүлж байна. Уг хуулиар төсвийн байгууллагын ерөнхий менежерт боловсон хүчний асуудлаар шийдвэр гаргах эрхийг шилжүүлэх, иж бүрэн стратеги төлөвлөлт хийх болон Засгийн газрын “худалдан авах” бүтээгдэхүүний нийлүүлэлтийг хэрхэн гүйцэтгэсэн талаар хариуцлага хүлээх зэрэг харилцааг зохицуулж байна. Энэхүү хуулийн үзэл баримтлалд нийцүүлэн шинэчлэн найруулсан Төрийн албаны тухай хууль нь төрийн албан хаагчийн ажлын гүйцэтгэлийн үнэлгээг боловсронгуй болгох, тэдний ажлын үр дүнгийн төлөө хүлээх хариуцлагыг дээшлүүлэхэд чиглэгдсэн.

Төрийн албаны шинэтгэлийн дунд хугацааны энэхүү стратеги нь 1990-ээд оноос хэрэгжүүлж ирсэн төрийн албаны шинэтгэлийн нэн чухал гуравдугаар үе шатанд хамаарч байгаа юм.

2.2. Төрийн албаны өнөөгийн байдал

Төрийн албаны зөвлөлөөс 2003 оны 2 дугаар улиралд төрийн албан хаагчтай холбогдолтой мэдээллийг цуглуулах төсөл хэрэгжүүлсэн бөгөөд уг төслийн дүнгээс үзэхэд 5200 гаруй төсвийн байгууллагад төрийн 124630 албан хаагч, сул орон тоон дээр төрийн албан хаагч биш боловч улирлын гэрээгээр буюу түр хугацаагаар 2684 хүн тус тус ажиллаж байсан байна. Ийнхүү төрийн албанд нийт 127314 хүн ажиллаж байсан нь 2003 оны улсын төсөвт тусгагдсан төрийн 136866 албан хаагчийн орон тоотой харьцуулахад нэлээд доогуур байв.

Эдгээр төсвийн байгууллагаас гадна өөрөө өөрийгөө санхүүжүүлдэг 15 агентлагт 4085 албан хаагч ажиллаж байсан ба хуульд заасны дагуу агентлагийн удирдах болон гүйцэтгэх албан тушаалтан нь төрийн албан хаагчийн ангилалд хамаардаг тул тэдгээрийг Монгол Улсын төрийн албан хаагчийн нийт тоонд оруулсан тохиолдолд 2003 оны 4 дүгээр сарын байдлаар төрийн албаны нийт ажиллагчийн тоо 128846 хүрч, энэ нь нийт хүн амын 5.2 хувьтай тэнцэж байв. 1996 оноос хойш төрийн албан хаагчийн тоонд гарсан өөрчлөлт (1990-ээд оны сүүлээр буурсны дараа 20 хувиар нэмэгдсэн)-ийн хандлагыг 1 дүгээр хүснэгтэд үзүүлэв.

ТӨРИЙН ЖИНХЭНЭ АЛБАН ТУШААЛД АНХ ОРОХ ИРГЭНИЙ

Нэг. Нийтлэг үндэслэл

1.1. Энэхүү журмаар иргэнийг төрийн жинхэнэ албан тушаалд анх орох иргэний

нөөц (цаашид “Нөөц” гэх)-д бүртгэх, нөөцийн сан бүрдүүлэх, нөөцийн сангаас албан тушаалд томилуулахаар нэр дэвшүүлэхтэй холбогдсон харилцааг зохицуулна.

1.2. Энэхүү журмын зорилго нь төрийн жинхэнэ албаны албан тушаалын сул орон тоог хууль тогтоомжид заасан ерөнхий болон тусгай шаардлагыг хангасан хүний нөөцөөр нөхөн хангах нөхцлийг бүрдүүлэхэд оршино.

1.3. Нөөцийн талаарх мэдээлэл нь Төрийн албаны тухай хуулийн 37 дугаар зүйлийн 37.3-т заасан төрийн албан хаагчийн нэгдсэн тоо бүртгэлийн бүрэлдэхүүн хэсэг байна.

1.4. Төрийн албаны төв байгууллага нь төрийн жинхэнэ албан тушаалд анх орох иргэний улсын хэмжээний нөөцийн санг эрхэлнэ.

1.5. Төрийн албаны зөвлөл нь яам, агентлаг, төр, засгийн удирдах дээд байгууллагуудын болон Улсын Их Хуралд ажлаа тайлагнадаг байгууллагуудын ажлын алба (цаашид “Төрийн төв байгууллагууд” гэх), аймаг, нийслэл дэх Төрийн албаны зөвлөлийн салбар зөвлөл (цаашид “Салбар зөвлөл” гэх) нь өөрийн харъяалах нутгийн захиргааны байгууллагуудын нөөцийн санг тус тусын харъяаллын дагуу эрхэлнэ.

Хоёр. Нөөцийн сангийн бүтэц, бүрэлдэхүүн

2.1. Нөөцийн сан нь төрийн жинхэнэ албан тушаалд анх орох иргэний нөөц гэсэн дэд бүтэцтэй байх бөгөөд энэ нь дор дурдсан бүрэлдэхүүн хэсэгтэй байна:

2.1.1. Төрийн албаны тухай хуулийн 17 дугаар зүйлийн 17.3-т заасны дагуу улсын хэмжээнд нэгдсэн журмаар зохион байгуулагдсан төрийн жинхэнэ албаны мэргэшлийн шалгалт өгч тэнцсэн төрийн жинхэнэ албан тушаалд анх орох иргэний

нөөц;

2.1.2. төрийн төв байгууллагуудын болон нутгийн захиргааны байгууллагын санал,

захиалгыг харгалзан тусгайлан зохион байгуулагдсан төрийн жинхэнэ албаны эргэшлийн шалгалт өгч тэнцсэн төрийн жинхэнэ албан тушаалд анх орох иргэний нөөц;

2.1.3. төрийн албаны ангилал нь өөрчлөгдсөний улмаас тухайн байгууллагын албан тушаалын ангилал нь төрийн жинхэнэ албан тушаал болж өөрчлөгдсөнтэй холбогдон зохион байгуулагдсан төрийн жинхэнэ албаны мэргэшлийн шалгалт өгч тэнцсэн төрийн жинхэнэ албан тушаалд анх орох иргэний нөөц;

2.1.4. Төрийн албаны тухай хуулийн 17 дугаар зүйлийн 17.11-д заасны дагуу төрийн өндөр албан тушаалтны зэрэг зиндаа, түүнтэй адилтгах төрийн албан тушаалтны зэрэглэлд хамаарах улс төрийн албан тушаал эрхэлж байсан төрийн албан хаагчийг өөрийнх нь хүсэлтээр төрийн албаны төв байгууллагын шийдвэрийг үндэслэн бүртгэсэн төрийн жинхэнэ албан тушаалд анх орох иргэний нөөц.

2.2. Нөөцийн сан нь төрийн жинхэнэ албан хаагчийн нөөц гэсэн дэд бүтэцтэй байх

бөгөөд энэ нь дор дурдсан бүрэлдэхүүн хэсэгтэй байна:

2.2.1. Төрийн албаны тухай хуулийн 23 дугаар зүйлийн 23.5-д заасны дагуу хуульд өөрөөр заагаагүй бол биеийн эрүүл мэндийн байдлын улмаас 1 жилээс дээш хугацаагаар албан ажлаа хийхгүйгээр эмчлүүлж, сувилуулах шаардлагатай болсон, гурван сараас дээш хугацааны сургалтаар (шинэ дадлага, туршлага эзэмшүүлэх сургалтыг оролцуулан) бэлтгэгдэх болсон, цэргийн жинхэнэ алба хаах болсон зэрэг мөн зүйлийн 23.3-т заасан үндэслэлээр захиргааны санаачилгаар түр чөлөөлөгдсөн төрийн жинхэнэ албан хаагчийн нөөц;

2.2.2. Төрийн албаны тухай хуулийн 23 дугаар зүйлийн 23.5-д заасны дагуу төрийн

жинхэнэ албан хаагч төрийн улс төрийн албан тушаалд сонгогдон буюу томилогдон ажиллах болсон, эсхүл төрийн үйлчилгээний албан тушаалд томилогдон ажиллах болсон зэрэг мөн зүйлийн 23.4-т заасан үндэслэлээр чөлөөлөгдсөн төрийн жинхэнэ албан хаагчийн нөөц;

2.2.3. Төрийн албаны тухай хуулийн 27 дугаар зүйлийн 27.2.4-т заасны дагуу төрийн байгууллага татан буугдсан, өөрчлөн байгуулагдсан, эсхүл өөрөөс нь үл хамаарах шалтгаанаар албан тушаалын орон тоо нь хасагдсан тохиолдолд 6 сарын цалинтай тэнцэх хэмжээний нэг удаагийн тэтгэлэг авч, төрийн жинхэнэ албаны ямар нэгэн албан тушаалд ажиллахгүйгээр төрийн албанаас чөлөөлөгдсөн төрийн жинхэнэ албан хаагчийн нөөц;

2.2.4. нөхөр (эхнэр) нь эрх бүхий байгууллагын томилолтоор өөр нутаг дэвсгэрийн

нэгжид, мөн гадаад улс, олон улсын байгууллагад шилжин ажиллах болсон, эсхүл

хүнд өвчтэй гэр бүлийн аль нэг гишүүнээ асрах зайлшгүй шаардлагын улмаас Төрийн албаны тухай хуулийн 24 дүгээр зүйлийн 24.1.3-т заасны дагуу өөрийн санаачилгаар төрийн албанаас чөлөөлөгдсөн төрийн жинхэнэ албан хаагчийн нөөц.

Гурав. Нөөцийн сангийн бүрдүүлэлт, хөдөлгөөн

3.1. Төрийн албаны зөвлөл, аймаг, нийслэл дэх салбар зөвлөл нь энэхүү журмын

1.4-т заасан харьяаллаар мөн журмын 2.1.1-2.1.3-т заасан төрийн жинхэнэ албан тушаалд анх орох иргэний нөөцийн бүртгэлийг 1 дүгээр хавсралтаар, 2.1.4-т заасан төрийн жинхэнэ албан тушаалд анх орох иргэний нөөцийн бүртгэл болон мөн журмын 2.2.1-2.2.4-т заасан төрийн жинхэнэ албан хаагчийн нөөцийн бүртгэлийг 2 дугаар хавсралтаар тус тус бүртгэн нөөцийн санг бүрдүүлж, нөөцийн сангийн хөдөлгөөнийг дор дурдсан байдлаар гүйцэтгэнэ:

3.1.1. сангийн бүрэлдэхүүн хэсэг бүрээр нөөцийг тухай бүр бүртгэж хадгална;

3.1.2. Салбар зөвлөл нь нөөцийн сангийн хагас жилийн бүрэлдэхүүн, хөдөлгөөний

тайланг жил бүрийн 7 дугаар сарын 10-ны дотор, бүтэн жилийн тайланг дараа оны 01 дүгээр сарын 10-ны дотор энэхүү журмын 1 ба 2 дугаар хавсралтын дагуу гаргаж, зохих тайлбарын хамт Төрийн албаны зөвлөлд ирүүлнэ.

3.1.3. Салбар зөвлөл нь нөөцөд шинээр бүртгэсэн төрийн жинхэнэ албан тушаалд

анх орох иргэний тухай мэдээллийг энэхүү журмын 1 дүгээр хавсралтын дагуу гарган нөөцөд бүртгэх шийдвэр гаргаснаас хойш 10 хоногийн дотор Төрийн албаны зөвлөлд ирүүлнэ;

3.1.4. Төрийн албаны зөвлөл нь салбар зөвлөлөөс нөөцийн сангийн бүртгэл, нөөцийн бүрэлдэхүүн, хөдөлгөөнтэй холбоотой мэдээ, мэдээлэл авч болно.

3.1.5. Төрийн албаны зөвлөлийн "Нөөцийн сан" хариуцсан ажилтан болон салбар

зөвлөлийн Нарийн бичгийн даргын албан тушаал эрхэлж буй ажилтан нөөцийн сангийн бүртгэл, бүрэлдэхүүн, хөдөлгөөнийг эрхлэн гүйцэтгэнэ.

3.1.6. нөөцийн сангийн үйл ажиллагаанд Төрийн албаны мэргэшлийн шалгалтын

төв комиссын дарга, нарийн бичгийн дарга, Салбар зөвлөлийн дарга нар өдөр тутмын хяналт тавьж, зохион байгуулалтын удирдлагаар хангаж ажиллана.

3.2. Энэхүү журмын 2.1-д заасан нөөцийн бүртгэлд байгаа иргэнийг дор дурдсан

тохиолдолд нөөцөөс хасч, нөөцийн бүртгэлд тухай бүр тэмдэглэнэ:

3.2.1. төрийн жинхэнэ албан тушаалд анх орох иргэний мэргэшлийн шалгалтад тэнцсэн тухайн иргэнийг нөөцийн жагсаалтад оруулах тухай Төрийн албаны зөвлөлийн шийдвэрийн хүчин төгөлдөр байх 2 жилийн хугацаа дуусгавар болсон;

3.2.2. нөөцийн жагсаалтад бүртгэлтэй иргэн төрийн жинхэнэ албан тушаалд томилогдсон;

3.2.3. тэтгэвэр тогтоолгон төрийн албанаас чөлөөлөгдсөн;

3.2.4. нөөцийн жагсаалтаас хасуулахаар өөрөө хүсэлт гаргасан;

3.2.5. нас барсан болон бусад шалтгаанаар нөөцөд байлгах шаардлагагүй болсон.

3.3. Төрийн албаны зөвлөл, аймаг, нийслэл дэх салбар зөвлөл нь:

3.3.1. энэхүү журмын 2.1.1, 2.1.2 болон 2.1.3-т заасан төрийн жинхэнэ албаны мэргэшлийн шалгалт өгч тэнцсэн иргэнийг төрийн жинхэнэ албан тушаалд анх орох иргэний нөөцөд бүртгэх тухай төрийн албаны төв байгууллагын шийдвэр гарсан өдрөөс хойш;

3.3.2. энэхүү журмын 2.1.4-т заасан төрийн өндөр албан тушаалтны зэрэг зиндаа,

түүнтэй адилтгах төрийн албан тушаалтны зэрэглэлд хамаарах улс төрийн албан

тушаал эрхэлж байсан албан хаагчаас Төрийн албаны зөвлөлд хандан төрийн жинхэнэ албан тушаалд анх орох иргэний нөөцөд орох тухай гаргасан хүсэлтийг нь

төрийн албаны төв байгууллага хүлээн авч шийдвэр гаргасан өдрөөс хойш;

3.3.3. энэхүү журмын 2.2.1, 2.2.2, 2.2.3 болон 2.2.4-т заасан төрийн жинхэнэ албан хаагчийг албан тушаалаас чөлөөлсөн тухай томилох эрх бүхий этгээдийн шийдвэр гарснаас хойш тус тус ажлын 3 хоногт багтаан нөөцийн бүртгэлд тэмдэглэл хийнэ.

3.4. Төрийн албаны зөвлөл, аймаг, нийслэл дэх салбар зөвлөл нь нөөцөөс хассан

иргэдийн бүртгэлийг тусад нь үйлдэж, архивт шилжүүлж байна.

3.5. Төрийн албаны зөвлөл, аймаг, нийслэл дэх салбар зөвлөл нь нөөцийн бүртгэлийг төрийн төв байгууллагуудын болон нутгийн захиргааны байгууллагаар, төрийн жинхэнэ албаны албан тушаалын ангилал, зэрэглэл, мэргэжлийн чиглэл бүрээр төрөлжүүлэн нөөцийн санд оруулна. Энэхүү сангийн бүтэц, бүрэлдэхүүнийг цахим мэдээллийн технологийг ашиглан нөөцийн бүртгэлд байгаа иргэдийг боловсрол, мэргэжил, мэргэшил, ажлын туршлага, ур чадвар, тухайлбал, гадаад хэлний мэдлэгийн түвшин зэрэг, тэрчлэн нас, хүйсээр нь бүлэглэн харуулах боломжтой байхаар үйлдэнэ.

3.6. Төрийн төв байгууллагуудын нөөцийн жагсаалтыг Төрийн албаны зөвлөлийн нөөцийн санд, нутгийн захиргааны байгууллагынхыг аймаг, нийслэл дэх салбар зөвлөлийн нөөцийн санд, төрийн тусгай албаны нөөцийн жагсаалтыг тус тусын салбар зөвлөлийн нөөцийн санд хадгална.

3.7.Төрийн албаны зөвлөлийн баталсан төрийн тусгай албаны мэргэшлийн шалгалт авах журмын дагуу мэргэшлийн шалгалт өгч тэнцсэн иргэдийн нөөцийн жагсаалтыг Төрийн албаны зөвлөлийн нөөцийн мэдээллийн санд нэгэн адил хадгална. Тухайн төрийн тусгай албаны нөөцийн жагсаалт нь холбогдох хууль тогтоомжоор нууцлах шаардлагатай тохиолдолд энэхүү нөөцийн санг Төрийн албаны зөвлөлийн нууцын асуудал хариуцсан албан хаагч эрхэлнэ.

Дөрөв. Нөөцийн бүртгэлийн хүчинтэй байх хугацаа

4.1. Энэхүү журмын 2.1.1, 2.1.2 болон 2.1.3-т заасан төрийн жинхэнэ албан тушаалд анх орох иргэний нөөцийн бүртгэл нь Төрийн албаны зөвлөлийн шийдвэр гарсан өдрөөс хойш 2 жилийн хугацаанд хүчин төгөлдөр байна.

4.2. Энэхүү журмын 2.1.4-т заасан төрийн жинхэнэ албан тушаалд анх орох иргэний болон 2.2.1, 2.2.2. 2.2.3, 2.2.4-т заасан төрийн жинхэнэ албан хаагчийн нөөцийн бүртгэл хүчин төгөлдөр байх хугацааг төрийн жинхэнэ албан тушаалд томилогдох хүртэл хязгаарлахгүй.

4.3. Холбогдох Зөвлөлийн нөөцийн асуудал хариуцсан ажилтан нь төрийн жинхэнэ албан тушаалд анх орох иргэний нөөцөд бүртгэсэн болон нөөцийн бүртгэлийн хүчин төгөлдөр байх хугацаа дууссан талаар тухайн иргэнд холбоо барих хаяг (утас, факсын дугаар, e-mail )-аар нь, шаардлагатай тохиолдолд албан бичгээр мэдээлнэ.

Тав. Нөөцийн санд хандаж захиалга ирүүлэх

5.1. Томилох эрх бүхий этгээд төрийн жинхэнэ албан тушаалын сул орон тоо гарсан тохиолдолд Төрийн албаны тухай хуулийн 17 дугаар зүйлийн 17.4-т заасныг үндэслэн нөөцийн сангаас тухайн сул орон тоог нөхөх тухай захиалгаа энэхүү журмын 1.4-т заасан харъяаллын дагуу Төрийн албаны зөвлөл буюу аймаг, нийслэл дэх салбар зөвлөлд ирүүлнэ. Ингэхдээ Төрийн албаны тухай хуулийн 17 дугаар зүйлийн 17.5-д заасны дагуу хуульд өөрөөр заагаагүй бол ажил олгогч төрийн жинхэнэ албан тушаалын сул орон тооны талаар нийтэд мэдээлсэн байна.

5.2. Төрийн байгууллага дор дурдсан нөхцөл байдал үүссэн үед нөөцийн сангаас тухайн сул орон тоог нөхөх тухай захиалгаа холбогдох Зөвлөлд ирүүлнэ:

5.2.1. холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу тухайн албан тушаалд ажиллаж байсан төрийн жинхэнэ албан хаагчийг чөлөөлсөн, халсан;

5.2.2. эрх бүхий этгээдийн шийдвэрээр тухайн сул орон тоо шинээр гарсан;

5.2.3. тухайн албан тушаалд ажиллаж байсан төрийн жинхэнэ албан хаагч нас барсан болон хүндэтгэн үзэх бусад шалтгаан.

5.3. Захиалга нь дор дурдсан материалаас бүрдэнэ:

5.3.1. төрийн албаны төв байгууллагаас баталсан зааврын дагуу үйлдэгдэж, албан ёсоор баталгаажсан Ажлын байрны тодорхойлолт;

5.3.2. тухайн ажлын байр (албан тушаал)-ны сул орон тоо гарсныг нотлох шийдвэр ( уг албан тушаалд ажиллаж байсан ажилтныг чөлөөлсөн, халсан тухай томилох эрх бүхий этгээдийн гаргасан шийдвэр, эсхүл шинээр орон тоо бий болсон

тухай эрх бүхий этгээдийн шийдвэр );

5.3.3. Төрийн жинхэнэ албан тушаалын сул орон тооны захиалга өгөх тухай томилох эрх бүхий этгээдийн албан бичиг;

5.3.4. энэхүү журмын 5.1-д заасны дагуу албан тушаалын сул орон тооны талаар

нийтэд мэдээлсэн тухай баримт.

5.4. Энэхүү журмын 5.3.1-д заасан Ажлын байрны тодорхойлолтод тусгагдсан тухайн албан тушаалд тавигдах шаардлагууд нь Төрийн албаны тухай хуулийн 33 дугаар зүйлийн 33.5-д заасны дагуу төрийн албаны төв байгууллагаас тогтоосон тусгай шаардлагад нийцсэн байна. Хэрэв томилох эрх бүхий этгээд энэхүү тусгай

шаардлагыг хангахгүй Ажлын байрны тодорхойлолт ирүүлсэн тохиолдолд холбогдох Зөвлөл уг захиалгыг хүлээж авахгүй бөгөөд энэ тухай үндэслэл, тайлбараа томилох эрх бүхий этгээдэд нь хүргүүлнэ.

Зургаа. Нөөцөөс нэр дэвшүүлэх

6.1.Төрийн албаны тухай хуулийн 17 дугаар зүйлийн 17.15-д заасны дагуу төрийн албаны төв байгууллага нь төрийн жинхэнэ албан тушаалын сул орон тоог төрийн байгууллагын захиалгын үндсэн дээр нөхөх үйл ажиллагааг зохицуулан зохион байгуулна.

6.2.Төрийн албаны зөвлөл, аймаг, нийслэл дэх салбар зөвлөл нь тус тусын харьяаллын дагуу дараахь хэлбэрээр нөөцийн сангаас нэр дэвшүүлнэ:

6.2.1. Төрийн албаны зөвлөл Төрийн албаны тухай хуулийн 17 дугаар зүйлийн 17.3-т заасны дагуу төрийн жинхэнэ албан тушаалд анх орох иргэний сонгон шалгаруулалтад тэнцэж, тухайн албан тушаалд тавигдах ерөнхий болон тусгай шаардлагыг хамгийн илүү хангаж байгаа нэг иргэнийг хуралдаанаараа хэлэлцэн сонгож, холбогдох байгууллагад захиалгынх нь дагуу төрийн жинхэнэ албан тушаалд томилуулахаар нэр дэвшүүлэх;

6.2.2. энэхүү журмын 2.1.1-2.1.4-т заасан төрийн жинхэнэ албан тушаалд анх орох

иргэний нөөцийн бүртгэлд байгаа болон мөн журмын 2.2.1-2.2.4-т заасан төрийн жинхэнэ албаны нөөцийн бүртгэлд байгаа иргэдээс тухайн албан тушаалд тавигдах ерөнхий болон тусгай шаардлагыг хамгийн илүү хангаж байгаа нэг иргэнийг хуралдаанаар хэлэлцэн сонгож, холбогдох байгууллагад захиалгынх нь дагуу төрийн жинхэнэ албан тушаалд томилуулахаар нэр дэвшүүлэх;

6.2.3. энэхүү журмын 2.1.1-2.1.4-т заасан төрийн жинхэнэ албан тушаалд анх орох иргэний нөөцийн бүртгэлд байгаа болон мөн журмын 2.2.1-2.2.4-т заасан төрийн жинхэнэ албаны нөөцийн бүртгэлд байгаа иргэдээс тухайн албан тушаалд тавигдах ерөнхий болон тусгай шаардлагыг хамгийн илүү хангаж байгаа иргэдийн мөн журмын 1 буюу 2 дугаар хавсралтын дагуу гаргасан судалгааг томилох эрх бүхий этгээдэд хүргүүлнэ. Хэрэв томилох эрх бүхий этгээд энэхүү судалгаанд орсон иргэдээс хэн нэгийг нь сонгон тухайн албан тушаалд томилох боломжтой гэж үзсэн тохиолдолд энэ тухай саналаа төрийн албаны төв байгууллага болон салбар зөвлөлд ирүүлэх бөгөөд холбогдох Зөвлөл тус тусын хуралдаанаараа хэлэлцэж, түүнийг нэр дэвшүүлэх, эсхүл дээрх судалгаанд орсон иргэний аль нэгийг нэр дэвшүүлэх тухай шийдвэр гаргах;

6.2.4. энэхүү журмын 6.2.2 болон 6.2.3-т заасны дагуу иргэнийг нэр дэвшүүлэхдээ мөн журмын 2.1, 2.2-т заасан нөөцийн сангийн бүрэлдэхүүн хэсэг бүрийн нөөцийг авч үзэх бөгөөд тухайн албан тушаалд тавигдах ерөнхий болон тусгай шаардлагыг гол шалгуур болгохын зэрэгцээ мэргэшлээ дээшлүүлсэн байдал, өмнө нь төрийн жинхэнэ албанд ажиллаж байсан туршлага, тухайн төрийн байгууллагын захиалгаар мэргэжил эзэмшсэн байдал, төрийн жинхэнэ албан тушаалд анх орох иргэний нөөцийн жагсаалтад бүртгэгдсэн онооны дараалал зэргийг харгалзана.

6.2.5. иргэнийг төрийн жинхэнэ албан тушаалд томилуулахаар нэр дэвшүүлэх тухай холбогдох Зөвлөлийн шийдвэр гармагц уг шийдвэр, “Төрийн жинхэнэ албаны мэргэшлийн шалгалтын хуудас”-ыг тухайн байгууллагад албан ёсоор шилжүүлэх;

6.2.6. Төрийн албаны тухай хуулийн 17 дугаар зүйлийн 17.6-д заасан ёсоор тухайн иргэнийг зохих албан тушаалд томилсон тухай томилох эрх бүхий этгээдийн гаргасан шийдвэрийг албан бичгийн хамт авах.

6.3.Нөөцөд байгаа иргэн мэргэшлийн шалгалт өгсөн төрийн жинхэнэ албан тушаалын зэрэглэлтэйгээ адил зэрэглэлийн төрийн жинхэнэ албаны өөр албан тушаалд томилогдон ажиллаж болно. Хэрэв Төрийн албаны зөвлөл болон аймаг, нийслэл дэх салбар зөвлөл нөөцөд байгаа иргэн тухайн ажлын байрны тодорхойлолтод заасан шаардлагыг хангаж байна гэж үзсэн тохиолдолд мэргэшлийн шалгалт өгсөн төрийн жинхэнэ албаны албан тушаалын зэрэглэлээсээ дээшхи зэрэглэлийн төрийн жинхэнэ албаны албан тушаалд томилуулахаар нэр дэвшүүлж болно.

6.4.Төрийн тусгай албан тушаалын ангиллаас төрийн захиргааны албан тушаалын, төрийн захиргааны албан тушаалын ангиллаас төрийн тусгай албан тушаалын ангилалд тус тус шилжүүлэн нэр дэвшүүлэхэд тухайн албан тушаалд тавигдах ерөнхий болон тусгай шаардлагыг гол шалгуур болгохын зэрэгцээ эдгээр хоёр албан тушаалын ангиллын адилтгах зэрэглэлийг баримтална.

6.5.Тухайн салбар зөвлөл нь өөрийн нөөцийн сангаас нэр дэвшүүлэх боломжгүй бол Төрийн албаны зөвлөлийн болон бусад салбар зөвлөлийн нөөцөөс нэр дэвшигчийг сонгож болно.

Долоо. Нөөцийн сангийн мэдээллээр үйлчлэх

7.1. Салбар зөвлөлийн дарга, төрийн байгууллагын эрх бүхий албан тушаалтан албан ёсоор хүсэлт гаргасан тохиолдолд нөөцийн сангийн сонирхсон мэдээлэлтэйгээ шууд танилцаж болох бөгөөд хувь хүний нууцад хамаарахгүй асуудлаар мэдээлэл өгч болно.

7.2.Төрийн албаны зөвлөлийн Төрийн албаны мэргэшлийн шалгалтын төв комиссын дарга болон салбар зөвлөлийн даргын зөвшөөрлөөр төрийн бус байгууллага, иргэнд нөөцийн санд байгаа мэдээллийг төрийн албаны хэрэгцээнд зориулан танилцуулж болох бөгөөд хувь хүний нууцад хамаарахгүй асуудлаар мэдээлэл өгч болно.

7.3. Нөөцийн санд бүртгэлтэй иргэн төрийн жинхэнэ албан тушаалын зарлагдсан сул орон тоонд ажиллах хүсэлтээ холбогдох Зөвлөлд гаргах эрхтэй.

7.4. Энэхүү журмын 7.1 болон 7.2-т заасны дагуу нөөцийн сангийн мэдээллээр үйлчилсэн тухай бүртгэлийг нөөцийн сангийн асуудал хариуцсан ажилтан эрхэлнэ.

МОНГОЛ УЛСЫН ТӨРИЙН АЛБАНЫ ЗӨВЛӨЛИЙН

Төрийн жинхэнэ албан тушаалд анх

орох иргэний нөөцийг бүрдүүлэх

журам батлах тухай

Монгол Улсын Төрийн албаны тухай хуулийн 17 дугаар зүйлийн 17.8 дахь хэсгийг

үндэслэн Монгол Улсын Төрийн албаны зөвлөлөөс ТОГТООХ нь:

1. “Төрийн жинхэнэ албан тушаалд анх орох иргэний нөөцийг бүрдүүлэх журам”-

ыг хавсралтаар баталсугай.

2. Энэхүү журмыг 2009 оны 06 дугаар сарын 04-ний өдрөөс эхлэн мөрдөж, төрийн

жинхэнэ албан тушаалд анх орох иргэний нөөцийн сан бүрдүүлэх арга хэмжээ авахыг

Төрийн албаны мэргэшлийн шалгалтын төв комиссын дарга (Д.Батбаяр), аймаг,

нийслэл дэх Төрийн албаны зөвлөлийн салбар зөвлөлийн дарга нарт үүрэг

болгосугай.

3. “Журам батлах тухай” Төрийн албаны зөвлөлийн 2004 оны 04 дүгээр сарын 09-

ний өдрийн 12 дугаар тогтоолыг хүчингүй болсонд тооцсугай.

ДАРГА Д.ЗҮМБЭРЭЛЛХАМ

Төрийн байгууллага

Төрийн захиргааг улс төрийн талаас тодорхойлох нь

Төрийн захиргаа улс төрөөс ангид оршдоггүй. Ийм ч учраас төрийн бус ба бизнесийн байгууллагаас ялгагдаж байдаг. Тиймээс төрийн захиргааг таньж мэдэхийг хүссэн хэн ч аваас улс төрийн утга агуулга руу нь өнгийн харах шаардлагатай.

• Төрийн захиргаа бол төрийн үйл ажиллагаа юм.

Иймээс ямар төр байна, тийм л захиргаа байна. Тухайлбал, тоталитар дэглэмтэй улс оронд төр хэдхэн олигархуудын эрхшээлд байдаг ба төрийн захиргаа тэдний хүсэл сонирхолд нийцүүлэн үйлчилж байдаг.

• Улс төрийн эрх мэдлийг авсан намын үзэл баримтлал төрийн захиргаагаар дамжин хэрэгждэг. Иймээс ч улс төр, төрийн захиргааг салгаж болдоггүй.
• Төрийн захиргаа төрийн бодлого боловсруулах үе шатны гол хэсэг болдог. Төрийн захиргаа улс төрийн нэг хэсэг болдогийн гол учир бол тэд төрийн бодлого боловсруулахад голлох үүрэг гүйцэтгэхэд оршино. Төрийн захиргаа төрийн хуулийг идэвхигүй хэрэгжүүлэгчид биш харин бодлого боловсруулах үйл явцад идэвхитэй оролцогчид, улс төрийн голлон тоглогчид юм.
• Ард түмний хүсэл сонирхлын илэрхийлэл. Иргэдтэй түншлэн ажиллагч байгууллага юм.

Төрийн захиргааг хуулийн талаас тодорхойлох нь

• Хууль хэрэгжүүлэгч

Төрийн захиргаа бол төрийн хуулийг хэрэгжүүлэх үүрэгтэй. Дурын хуулийн ямар ч үе шатны хэрэгжилт төрийн байгууллагын оролцоогүй явагдахгүй.

Төрийн захиргааны ажил бол хууль хэрэгжүүлэх явдал юм. Бүр тодруулан хэлбэл хууль хэрэгжих үйл явц нийтийн захиргаа өөрөө юм.

• Төрийн захиргаа зохицуулагч

Төрийн захиргаа олон нийтэд юуг хийж болох эс болохийг хууль, дүрэм журмаараа хэлж байдаг. Энэ бол төрийн захиргааны зохицуулах үүрэг юм.

Төрийн захиргааг менежментийн үүднээс тодорхойлох нь

Төрийн захиргаа бол төрийн гүйцэтгэх функц юм. Менежмент гэдэг нь байгууллагаа хэрхэн зохион байгуулах болон хүн хүчний нөөцөө хуваарилах тухай асуудал юм.

• Бюрократ тогтолцоо. Төрйин байгууллагын менежмент бюрократ тогтолцоогоор явагддаг. Шат дараалал ихтэй босоо тогтолцоо нь үйлчлүүлэгчдэд чирэгдэл учруулдагаас олон оронд нийтийн захиргааг Улаан наалт, Мики Мауз, Хүнд сурталтан гэсэн нэр хаяг олон түмнээс өгчээ.
• Төрийн захиргааны шинэтгэл.

Төрийн байгууллагын шинэчлэл менежментийн өөрчлөлтөөр хэрэгжиж байна. Захиргааны шинэтгэл бизнесийн байгууллагын менежментээс жишиг тогтоох замаар хөгжиж байна.

• Сүлжээ. Орчин үеийн төрийн захиргаа төрийн бус байгууллага, бизнесийн байгууллагатай сүлжээгээр хамтран ажиллах боллоо.

Төрийн захиргааг ажил мэргэжил талаас тодорхойлох нь

• Төрийн захиргаа бол олон шинжлэх ухааны салбаруудын нэгдэл болдог. Захиргаа нь улс төр, хууль, менежмент, эдийн засаг, нийгмийн ухаан, антропологи, сэтгэл судлал гээд олон шинжлэх ухааныг хоршуулан хэрэглэх арга ухаан дээр тулгуурлан хөгждөг.
• Төрийн байгууллагад олон төрлийн ажил мэргэжлийн хүмүүс хамрагдаж байдаг. Хуульч, эдийн засагч, нийгэм судлаач, эмч, багш, инженер гээд тал бүрийн мэргэжлийн хүмүүс мэргэжлийн мэдлэг чадвараа оруулж байдаг. Мэргэжил бүхэн өвөрмөц онцлог, ёс зүйн стандартын дагуу хөгжиж байдаг.

Дүгнэлт

Эцэст нь дүгнэхэд байгууллага гэдэг нь зорилгынхоо төлөө сайн дураараа нэгдсэн хэсэг хүмүүсийн хууль ёсны зөвшөөрөлтэй үйл ажиллагаагаа явуулж байгааг хэлнэ.

Орчин үеийн байгууллага нь төрийн, төрийн бус болон иргэний нийгмийн гэсэн олон чиглэлээр үйл ажиллагаагаа явуулж байгаа нь байгууллагыг маш олон хэлбэрээр оршин тогтнож болохыг харуулж байна.

Байгууллагын тухай тодорхойлолт

Байгууллагын тухай олон эрдэмтдийн тодорхойлсон тодорхойлолтууд байдаг боловч бүгд нэг ижил санааг янз бүрийн талаас нь харж тайлбарласан байдаг. Байгууллага нь хүмүүсийн бүлэглэлээс ялгагдах хэд хэдэн шинжийг өөртөө агуулж байдаг. Тухайлбал байгууллагын өмнө тавигддаг нийтлэг гурван үндсэн шаардлага байна. Үүнд:

1. Байгууллага нийт гишүүдэд хамаарах өмнөө тавьсан тодорхой зорилготой байх

2. Хоёр буюу түүнээс дээш гишүүн байх

3. Зорилгодоо хүрэх хүсэл эрмэлзэлтэйгээр гишүүд нэгдсэн байх

Эндээс үзвэл байгууллага өмнөө тавьсан тодрхой зорилгод хүрэхийн төлөө үйл ажиллагаагаа ухамсартайгаар зохицуулж байгаа бүлэг хүмүүс юм.1

Аливаа бүлэг хүмүүс байгууллага биш бөгөөд тэд байгууллага болохын тулд нийтлэг шаардлагуудыг хангасан байх ёстой.

Ерөнхий нийтлэг зорилгод хүрэхийн тулд үйл ажиллагаагаа ухамсартайгаар уялдуулсан бүлэг хүмүүсийг байгууллага гэнэ.2

АНУ-ын судлаач Честар Бернард 1930-аад оны үед “ Албан байгууллага гэдэг нь доод зах нь хоёроос доошгүй хүн нэгдмэл зорилгын төлөө зохион байгуулалттайгаар хамтарч ажиллахыг хэлнэ” гэж тодорхойлсон.

Төрийн бус байгууллагын тухай хуулийн 5-р зүйлийн 1-р заалт “Монгол улсын иргэн …өөрсдийн ашиг сонирхлын үүднээс дангаараа буюу хамтран ТББ байгуулах эрхтэй.

Иргэний хуулийн 36-р зүйлийн 2-р заалт “Нэг буюу хэд хэдэн үүсгэн байгуулагч нийгэмд ашиг тустай, нэгдмэл зорилгод хүрэхийн тулд эд хөрөнгөө төвлөрүүлэх замаар байгуулсан гишүүнчлэлгүй хуулийн этгээдийг сан гэнэ.

Дээр дурдсан хуулийн заалтаас үзэхэд ганц хүн байгууллага байгуулан ажиллуулж болох боломжтой ажээ. Аливаа байгууллага нь дараах үндсэн шинжүүдийг агуулна. Эдгээрт:

1. Нийгмийн бие даасан нэгж хэсэг
2. Зорилгод чиглэсэн
3. Бүтэц зохион байгуулалтын систем. Орцыг гарц болгон хувиргана.
4. Гадаад орчинтой холбоотой. (Дафт)

Байгууллагын гол хүч бол хүн юм. Байгууллагын үндсэн хэсэг нь барилга байшин биш, бодлого, дүрэм журам тогтоох биш хүнээс бүтэж байдаг, хүмүүсийн нэг нь нөгөөтэйгээ харилцах харилцаа гол үүргийг гүйцэтгэж байдаг.

Байгууллага гэдэг нь зорилгодоо хүрэх үүднээс нэгдсэн бүлэг хүмүүсийн хамтын үйл ажиллагаа юм. Үйл ажиллагаагаа явуулахын тулд гадаад болон дотоод орчноос нөөцөө бүрдүүлж байдаг.

Тэд зорилгодоо хүрэхийн тулд үр дүнтэй зохион байгуулалтад орж, технологи ашиглаж, даалгаврыг биелүүлж байдаг. Энэ үйл явцад гадаад нөөц орц гарц болон хувирдаг. Эндээс байгууллагыг үйлдвэрлэл явуулж байна гэж үзэж болно.

Байгууллагын хэсгүүдийг үзүүлбэл:

Удирдагч- Манлайлагч, удирдан зохион байгуулагч

Стратеги- зорилгодоо хүрэх арга зам, төлөвлөгөө

Бүтэц- газар, тасаг, хэсэг, хэлтэс, нэгж, салбар

Хүн- мэдлэг чадвар, сэдэл, хүсэл сонирхол, туршлага.

Зохион байгуулалтын хэсэг-хүмүүсийн үйл ажиллагааг хамгийн үр дүнтэй зохион байгуулж байгаа хэлбэр. Эрх мэдлийн харилцаа, шийдвэр гаргалт, үнэлгээ, хүмүүс хоорондын харилцаа, зөрчил, өөрчлөн шинэчлэх үйл явц зэрэг байгууллагын нийгэмд гүйцэтгэх үүрэг асар их. Нийгэмд түгэн дэлгэрч байгаа аливаа шинэ санаа, шинэчлэл бүхэн байгууллагаас үүдэн гардаг. Өнөөдөр байгууллаггүйгээр хэн ч юу ч бүтээж чадахгүй. Гэвч нөгөө талаар нийгэмд хор хохирол учруулдаг байгууллагууд байдаг. Тухайлбал: хар тамхины мафи, эмэгэйчүүд, хүүхдийг хил дамжуулан худалдах зуучлалын алба гм.

ХҮНИЙ НӨӨЦИЙН ХӨГЖЛИЙН МЕНЕЖМЕНТ

2. ТӨРИЙН АЛБАН ХААГЧИЙН МЭДЛЭГ ЧАДВАРЫГ ДЭЭШЛҮҮЛЭХ

2.1. Төсвийн байгууллагын хүний нөөцийг хөгжүүлэх

2.2. Төрийн албаны нийт сургалтын хэрэгцээг хангах бодлого, стратеги, дотоод, гадаад сургалтын хөтөлбөр, төлөвлөгөө, төсөл боловсруулах, тэдгээрийг хэрэгжүүлэх, төрийн албан хаагчийн ёс зүйн хэм хэмжээг сахиулах

2.3. Удирдлагын академийн сургалт, судалгаа, шинжилгээний болон төсвийн байгууллагын ажлын байран дээрх сургалтыг зохион байгуулах, зохицуулах, төрийн албан хаагчийн сургалтын хөтөлбөрийг боловсруулах, хэрэгжүүлэхэд мэргэшил, арга зүйн зөвлөгөө, үйлчилгээ үзүүлэх

2.4. Төсвийн байгууллагын шинэ зан үйл, соёл, уур амьсгалыг төлөвшүүлэх

2.5. Төсвийн байгууллагын шинэ соёл, уур маьсгалыг төлөвшүүлэх, төрийн албан хаагчийн мэдлэг, хандлага, зан үйлийг өөрчлөн хөгжүүлэх талаар зөвлөгөө, үйлчилгээ үзүүлэх

2.6. Төрийн албан хаагчийн хөрөнгө, орлогын мэдүүлгийг бүрдүүлэх, маргааныг хянан шийдвэрлэх